مقدمه

 مشاهده عکس های زیبا از سیارت وعوارض سطح ماه در سایت های نجومی ؛هر علاقمند به نجوم را ترغیب می کند تا خود او نیز با  توجه به امکاناتی که در  اختیار دارد چنین عکس هایی را تهیه کند. اما وقتی با روش های معمولی به سراغ عکاسی از این سوژه ها می رویم شاید بعد از بدست آمدن   عکسهایمان از آنها  راضی نباشیم؛ زیرا  وقتی آنها را با عکس های منتشر شده مقایسه می کنیم ؛ آن زیبای،جزییات و وضوح را دارا نمی باشند.

 شاید در نگاه اول به نظر برسد این عکس ها با دوربین های عکاسی گرانقیمت بدست آمده است.اما واقعیت چیز دیگراست،در اغلب موارد برا ی عکاسی از ماه وسیارات؛استفاده از یک وب کم یا دوربین فیلمبرداری دستی به جای دوربین عکاسی؛نتیجه ای به مراتب بهتر و تحسین بر انگیزتری را حاصل می کند. در ادامه مقاله قصد دارم شما را با این روش عکاس آشنا کنم.

  چرا از این روش استفاده کنیم؟

 از مشکلات رصد اجرام بزرگ وسیارات با تلسکوپ، تلاطم جوی است. زیرا سیارات واجرام بزرگ به شدت تحت تاثیر این پدیده قرارا گرفته و در نتیجه ما  نمی توانیم جزییات و وضوح مناسب،مخصوصا در بزرگنمایی های بالا از سوژه مورد نظر بدست بیاوریم.در نتیجه حتی با بهترین دوربین های عکاسی در چنین حالتی در اغلب موارد عکس بدست آمده ناواضح است.

 اما راه حل چیست؟ راه حل این است که شما تعداد زیادی فریم(عکس) از سوژه؛ بدست آورده و با روی هم انباشتن این فریم ها بر روی هم، نسبت وضوح وآشکار شدن جزییات به نسبت  نویزهای موجود در تصویر(حاصل شده از تلاطم جوی و...) را افزایش داده تا در سر نهایت عکسی واضح و شفاف داشته باشیم.

 اما از چه روشی میتوان برای به دست آوردن تعداد زیادی فریم استفاده کرد؟ با توجه به این که دوربین عکاسی به دلیل داشتن هزینه بالا  و در اغلب موارد کند بودن؛استفاده از آن  برای این موضوع  روش به صرفه ای محسوب نمی شود،پس استفاده از یک وب کم یا حتی دوربین فیلمبرداری دستی با توجه به این که می تواند در مدت کوتاهی تعداد زیادی فریم در اختیارمان قرار بدهد روش مناسبی به حساب می آید. البته در این میان استفاده از وب کم با توجه به قیمت کمتر آن نسبت به دوربین فیلمبرداری مقرون به صرفه تر است.

 عکاسی شروع می شود!

 به طور کلی عکاسی با وب کم 3 گام اصلی را شامل می شود:

  گام اول: فیلمبرداری با وب کم از پشت تلسکوپ

  گام دوم: تبدیل فیلم به فریم های سازنده آن

  گام سوم: انباشتن فریم ها روی هم و پردازش

  در گام اول کار بسیار ساده است،کافیست وب کم (یا دوربین فیلمبرداری) خود را در پشت چشمی تلسکوپ قرار داده و در حد چند دقیقه از سوژه مورد نظر خود  

 (در این مقاله سوژه فرض شده یک سیاره است) فیلم تهیه کنید. در مواردی که از وب کم استفاده می کنید؛ می توانید عدسی وب کم را جدا کرده و آن را

  با قطعه ای ابتکاری به جای چشمی تلسکوپ قراردهید تا وب کم تصویر را به صورت مستقیم و بدون واسطه ثبت کند.

 - این نوع عکاسی روش بسیار مناسبی برای بدست آوردن عکس های خارق العاده از سیارات است.

 - راز موفقیت در این نوع عکاسی؛ تعداد فریم های بیشتر و بزرگنمایی زیاد است.

 - وب کم دارای خروجی مستقیم به کامپیوتر (به صورت دیجیتال) می باشد در نتیجه به فیلم نیازی ندارد که این از مزیت های استفاده از وب کم  به شمار می آید.

 - از آنجایی که حداکثر میزان نوردهی برای هر فریم در وب کم های عادی " یک بیستُ پنجم " ثانیه (یعنی نوردهی برای هر فریم 0/04 ثانیه) است  این روش      فقط  برای عکاسی از سیارات و اجرام پر نور مناسب می باشد که این از معایب این روش به شمار می آید. 

 - از مزایای استفاده از دوربین فیلمبرداری دستی نیز می توان به قابلیت بزرگنمایی اپتیکال بر روی دوربین اشاره کرد.

  نکاتی درباره وب کم مورد استفاده:

 - بهتر است از وب کم با کیفیت و وضوح حداقل 640×480 استفاده شود.

 - وب کم های دارای تراشه نوری ccd بر cmos برتری دارند.

 - از وب کم های متداول برای این امر می توان به  philips vesta pro , philips toucam pro , 4000 یا logitech quickcam pro 3000 اشاره کرد.

  نکاتی درباره تلسکوپ مورد استفاده:

 - همان طور که گفته شد با بزرگنمایی زیاد نتایج بهتری حاصل مشود ولی باید توجه داشته باشیم که؛بزرگنمایی بیش از حد به شدت بر وضوح تصویر تأثیر میگذارد  

 و باعث از دست رفتن آن می شود.

 - به طور کلی بهتر است از تلسکوپ هایی استفاده شود که دارای فاصله کانونی زیاد می باشند البته از عدسی بارلو نیز می توان استفاده کرد به طوری که برای فرض اگر ما تلسکوپی با f/5 داشته باشیم با عدسی بارلو 3 برابر به f/15 دست خواهیم یافت.

 - با توجه به این که تراشه نوری وب کم بسیار کوچک است پس تصویر به سرعت از میدان دید آن خارج می شود؛ بنابراین اگر از تلسکوپ مجهز به موتور ردیاب

 استفاده کنیم کار بسیار آسان خواهد شد در نتیجه ما می توانیم تعداد بسیار بیشتری فریم مناسب بدست بیاوریم.

  نکاتی درباره مکان و زمان عکاسی

 - مکانی را انتخاب کنید که به دور از هر گونه وزش باد باشد. زیرا وزش باد باعث ایجاد لرزش در تصویر و در نتیجه عدم وضوح می شود.

 - جایی که در آن میزان آشفتگی جوی کمترین مقدار میباشد از بهترین مکان ها محسوب می شود.

 - با توجه به این که وب کم از یک تراشه الکترونیکی برای ثبت تصاویر بهره می برد؛ پس امواج فرو سرخ حاصل از گرما بر آن مؤثر بوده و باعث افزایش نویز در تصویر میشود؛ پس باید گفت : بهترین زمان عکاسی در زمستان است. زیرا هرچه میزان سرمای هوا بیشتر باشد آشفتگی جوی و همچنین میزان امواج فروسرخ کمتر خواهد بود.

 - همچنین توصیه میشود که  با توجه به نکته بالا تلسکوپ را در چمنزار یا زمین خاکی مستقر نمایید.

 - بدترین مکان برای استقرار بر روی پشت بام یا جاده آسفالته است.

 - همچنین اگر تلسکوپ با محیط  هم دما نباشد در هنگام فیلمبرداری در تصویر سیاره آشفتگی ایجاد می شود. پس لازم است برای هم دما کردن؛ تلسکوپ را برای  مدتی قباز شروع در محیط قرار دهید.

  با توجه به نکات گفته شده تلسکوپ را آماده کرده و وب کم را بر روی سه پایه یا خود تلسکوپ محکم کرده و با حداکثر بزرگنمایی ممکن تلسکوپ و حداکثر مدت  مدت ممکن به فیلمبرداری بپردازید. البته به هیچ وجه از کم نور بودن تصویر در هنگام فیلمبرداری واهمه نداشته باشید . زیرا این موضوع در پردازش نهایی برطرف می شود. همچنین تغییر مکان تدریجی سیاره در تصویر نیز مشکلی را ایجاد نمی کند، زیرا نرم افزاری که قرار است در گام سوم معرفی  کنم قابلیت  تشخیص مکان دقیق سیاره را دارا می باشد.

 در پایان گام اول بهتر است فیلم را با فرمت avi ذخیره کنید؛ البته اگر قصد تبدیل فیلم  از فرمتی بغیراز avi به فرمت avi را دارید می توانید از نرم افزار nero visionکه همراه نرم افزار معروف رایت nero نصب می شود استفاده کنید.

  گام دوم :

  در این گام ما باید به وسیله نرم افزار فیلم را به فریم های سازنده اش تبدیل کنیم. بدین منظور ما از نرم افزار Adobe imageReady که همراه نرم افزار  معروف فتوشاب نصب می شود استفاده می کنیم . برای انجام این گام مراحل زیر را دنبال کنید:

 1- نرم افزار را باز کنید و با مسیر file / open فیلم خود را در آن باز نمایید.مشاهده میکنید که در کادر animation فیلم به فریم هایش تبدیل شده است

 2- حال به مسیر مقابل بروید frames as file file / export / animation کادری باز می شود، در قسمت پایین کادر در منوی کشویی Quality (کیفیت) آن  را در بیشترین مقدارش قرار دهید. سپس در بالای آن در منوی کشویی format  پسوند(فرمت) فایل را انتخاب کنید( jpeg یا tiff بهترند).حال به قسمت بالا کادر  بروید و نام و محل ذخیره فریم ها را مشخص کنید. پس از کلیک بر روی کلمه ok مشاهده خواهد شد که در محل مشخص شده؛ فیلم به فریم های سازنده اش تبدیل می شود. سپس به محل ذخیره فریم ها رفته و با بازبینی آنهایی را که ناواضح و یا خراب هستند یا  را حذف کنید، همیشه بهترین فریم ها را انتخاب کنید.

   گام سوم :

  در این گام نیز برای روی هم انباشتن فریم ها و پردازش نیاز به نرم افزار مخصوص داریم .

 نرم افزار های بسیاری برای انجام اتوماتیک این امر وجود دارند که از آن جمله آنها می توان به  registax ، k3 ccd،  Astro artاشاره کرد.در ادامه با استفاده از نرم افزار registax که به صورت رایگان در اینترنت موجود است به مسیر خود ادامه می دهیم 

  1- از نشانی زیر نسخه 3 (البته نسخه 4 آن نیز در روی سایت موجود است) نرم افزار registax را دریافت و آن را نصب کنید.                                                                                                                                          http://registax.astronomy.net 

 2- نرم افزار را اجرا کرده و به وسیله گزینه select  همه فریم ها را وارد آن کنید

 نکته: گاهی اوقات در هنگام  وارد کردن فریم ها ممکن است به خطایی بر بخوریم مبنی بر این که نرم افزار قادر به وارد کردن فایل  نمی باشد که دلیل آن می تواند اندازه فیلم( بعضی از فیلم ها با فرمت avi توسط خود نرم افزار باز می شوند) یا فریم ها  باشد .

 گاهی اوقات ممکن است نتوانیم فیلم یا فریم ها را برای وارد کردن پیدا کنیم ؛ که لازم است در منوی کشویی files of type در کادر باز شده فرمت انتخابی را با  فرمتی که فیلم یا فریم ها را ذخیره کرده ایم مطابقت بدهیم.

 3- با توجه به اندازه تصویر یکی از حالت های ... 32،64،128،256 را از کادر alignment box طوری انتخاب کنید که تصویر سیاره در به طور کامل در کادر مربعی قرار گیرد( برای مشاهده کادر مربعی ،نشانگر موس را به سمت مرکز تصویر حرکت دهید)

 4- حال بر روی مرکز سیاره کلیک کنید تا نموداری که مربوط به عکس محدود به کادر می باشد ظاهر شود. به طور هم زمان دکمه align  در سمت چپ نرم افزار فعال می شود.( این دکمه مربوط به عملیات تراز کردن می باشد)

 نکته: در کادر processing 2 گزینه برای تیک زدن وجود دارد که به صورت خودکار یا دستی انجام شدن مراحل پردازش را مشخص می کند؛که اگرفقط در کنار گزینه automatic تیک خورده باشد  مراحل تراز،روی هم انباشتن و پردازش به صورت خودکار صورت می گیرد. که  بهتر است برای اولین پردازش خود این گزینه را انتخاب کنید.

5- با فشردن دکمه align  عملیات تراز به صورت خودکار آغاز می شود . . .

 - ممکن است به دلیل جابه جایی زیاد مکان سیاره از یک فریم به فریم بعدی در حین عملیات با خطایی مواجه شویم که در آن دو گزینه ignore و ok برای انتخاب وجود دارند که اگر ok را انتخاب کنیم باید موقعیت کادر را به صورت دستی مشخص کنیم .که بهتر هست با انتخاب  ignore ز ترکیب شدن این فریم با  بقیه  جلوگیری شود.

  پس از پایان مرحله تراز (align)؛ نرم افزار به صورت خودکار از مراحل  stack و optimize  می گذرد و به مرحله   Wavelet می رود. با این حال می توانید به دو مرحله قبلی رفته و تنظیمات بیشتری را انجام دهید.

6- در بخش Wavelet  6 لایه در سمت چپ نرم افزار  برای تنظیمات بیشتر قرار دارد که بهصورت سلیقه ای می توانید با جابه جا کردن هر یک از 6 لایه تصویر را بهتر آشکار کنید.

 در نهایت به بخش final  رفته و با تنظیم سلیقه ای  رنگ ،  روشنایی ، شفافیت تصور کار را به پایان رسانده و به فشردن دکمه  save  تصویر را ذخیره کنید.

    منبع: مجله نجوم  شماره  یازدهم مرداد 1384                                                                                                                          علیرضا اخلاص